Biebrzański Park Narodowy został utworzony w 1993 roku w celu zapewnienia ochrony torfowisk Kotliny Biebrzańskiej. Do najcenniejszych ekosystemów Parku należy między innymi rozległa dolina rzeki Biebrzy, wraz z Bagnami Biebrzańskimi, czyli największym zespołem torfowisk w Polsce. Charakterystyczne są duże wezbrania wiosenne. Ze względu na swoją dzikość, pradolina Biebrzy posiada znaczne właściwości retencyjne - porównywane do największych zbiorników w kraju. Stopień naturalności rzek europejskich można oceniać na podstawie porównania z Biebrzą.

Biebrzański Park Narodowy leży w Kotlinie Biebrzańskiej, której znaczną część zajmuje. Dolinę Biebrzy można podzielić na trzy rejony - oddzielone przewężeniami kotliny, zwane basenami. Mamy tu basen górny (północny), środkowy oraz dolny (południowy).
Basen północny zajmuje obszar około 40 km długości biegu rzeki, a jego szerokość waha się między 1 a 3 km. Znajdują się tu pokłady torfu o dużej miąższości ( 3 - 6 m), miejscami podścielone gytią (ciemnym mułem zawierającym gnijące szczątki organiczne, który znajduje się na dnie zbiorników wodnych). Charakterystyczne dla Basenu Górnego są ostańce morenowe.
Basen środkowy także ma około 40 km długości, jednak jego szerokość wynosi mniej więcej 20 km, jest on więc znacznie większy. Powierzchnia tego kompleksu torfowisk wynosi około 45 000 ha. Mają one miąższość 1 – 3 m, podścielone są żwirem i piaskiem w części północnej oraz osadami wodnymi i glina w części południowej. To tu położony jest najbardziej bezludny punkt w Polsce – niedaleko uroczyska Łągiew. Charakterystyczne są także piaszczyste wydmy otoczone torfowiskami. Powstałe w pierwszej połowie XIX wieku kanały – Augustowski, Woźnawiejski i Rudzki znacznie obniżyły poziom wód gruntowych w tej części kotliny, co spowodowało między innymi osuszenie torfowisk. Znajduje się tu także Czerwone Bagno – jedno z największych torfowisk przejściowych, które było jedynym miejscem, gdzie przetrwało wojnę kilkanaście łosi. Do dziś właśnie tu znajduje się ich największa ostoja.
Najbardziej naturalnym jest Basen Dolny Biebrzy, mający kształt rynny o długości 30 km, 12 – 15 szerokości i powierzchni 21 000 ha. Wzdłuż koryta Biebrzy znajduje się strefa mułowa, o szerokości 1 – 2 km, z licznymi zakolami i starorzeczami. Charakterystyczny dla tej części Parku jest także pas wydm w północno – wschodniej części.

Zwierzęta
Fauna Biebrzańskiego Parku Narodowego jest bardzo różnorodna, jednak występuje tu znaczna ilość zwierząt przystosowanych do środowisk podmokłych i wodnych. Zanotowano tu 48 gatunków ssaków, w tym największe w północno – wschodniej Polsce skupisko nietoperzy, których aż 10 gatunków występuje w twierdzy Osowiec . Dobrze czują się też bobry, od których rzeka wzięła swą nazwę. Spotkać tu można także łosie, wydry, a nawet wilki. Występuje tu 271 gatunków ptaków, spośród których aż 180 lęgowych. Wśród nich należałby wymienić kilka przykładowych, dla których BPN jest bardzo ważną ostoją, jak: wodniczka, dubelt, rycyk, krwawodziób, kszyk czy orlik grubodzioby i puchacz. Dolina Biebrzy jest także ważnym przystankiem dla ptaków migrujących. Bagna Biebrzańskie uchodzą za jeden z najważniejszych w kraju i w Europie Środkowej obszarów będących ostoją ptaków wodno-błotnych. W 1995 roku BPN został wpisany na listę Konwencji Ramsar o obszarach wodno-błotnych, mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego. Dolina Biebrzy została także uznana za ostoję ptaków o randze europejskiej, wg klasyfikacji BirdLife International. Należy ona także do sieci Natura 2000. Jest to obszar specjalnej ochrony ptaków oraz specjalnej ochrony siedlisk. Występuje tu także 5 gatunków gadów, 12 płazów oraz 36 gatunków ryb. Biomasa oraz liczebność tych ostatnich jest znacznie wyższa niż w przeciętnej rzece nizinnej. Pośród biebrzańskiej fauny zdecydowanie przeważają bezkręgowce, których stwierdzono ponad 2000 gatunków, z czego samych motyli ponad 700. Część stawonogów znanych jest jedynie ze stanowisk znajdujących się na terenie parku.

Roślinność
Choć zazwyczaj kojarzony jest z rozlewiskami i torfowiskami, to ponad 25% powierzchni Parku stanowią lasy. Przeważają olsy oraz lasy mieszane bagienne. Można tu znaleźć około 70 zbiorowisk naturalnych, półnaturalnych i antropogenicznych. Siedliska półnaturalne to głównie łąki, natomiast antyropogeniczne to ściany dawnej Twierdzy Osowiec oraz wydepczyska na teranie dawnych osad. Jednak najbardziej charakterystyczne są siedliska roślin hydrogenicznych. Co ciekawe, pozostawienie łąk samym sobie nie jest do końca korzystne, gdyż wiele gatunków ptaków wodno – błotnych potrzebuje niskiej roślinności i w przypadku zarastania wysoką trawą i inną roślinnością nie mają warunków do gniazdowania lub zdobywania pożywienia. Dlatego nawet na obszarach chronionych prowadzi się koszenie oraz, w mniejszym stopniu, wypas zwierząt.

Północno – wschodnie rejony kraju, gdzie umiejscowiona jest dolina Biebrzy, należą do najzimniejszych w kraju. W związku z tym okres wegetacji roślin trwa stosunkowo krótko. Dodatkowo nocą nad terenami bagiennymi temperatura często spada i pojawiają się przymrozki. Największym zagrożeniem dla terenu Parku jest osuszanie gruntu, co powoduje zmianę składu gatunkowego fauny i flory. Niekorzystna, choć naturalna, jest także sukcesja drzew i krzewów na turzycowiska i tereny turzycowo – mszyste. Należy zatem czynnie chronić istniejące ekosystemy, aby zachować ich bogactwo dla przyszłych pokoleń.