Piżmaki osiągają długość ciała od 26 do 45 cm, ogona 18 – 28 cm, natomiast ich waga waha się między 0,7 a 2,4 kg. Niewielkie uszy, prawie nie widoczne w gęstym brunatnym futrze, podczas nurkowania zamykane są specjalnym fałdem skórnym. Oczy małe, pysk tępo zakończony. Ogon spłaszczony bocznie i wygięty sierpowato w dół (mniej więcej od połowy długości), wystaje nieco ponad powierzchnię wody, gdy zwierzę płynie. Dzięki temu można je odróżnić od nutrii, wydry czy młodego bobra. Boki palców tylnych łap pokryte są szczeciniastymi włosami, które ułatwiają pływanie, zwiększając powierzchnię, przednie kończyny mniejsze i chwytne. Piżmoszczur średniej wielkości zjada dziennie około 500g pokarmu. Jeśli chodzi o pożywienie, nie są zbyt wybredne - odżywiają się głównie rozmaitą roślinnością wodną, ziołami, korą i gałązkami drzew, czasem zjadają także owoce lub mięczaki. Nie pogardzą także większym zwierzęciem czy padliną. Aktywne przez całą dobę, choć najbardziej w nocy i po południu.

Piżmaki prowadzą ziemnowodny tryb życia, kopiąc w brzegach swoje norki lub budując specjalne chatki z wodnej roślinności. Czubek takiej budowli wystaje ponad powierzchnię ziemi, natomiast wejścia do niej znajdują się zarówno pod jak i nad wodą. Imponujące są rozmiary domków – mogą one mieć 1,8 m średnicy i wystawać ponad powierzchnię wody na około 1,5 m. Wykopane nory także nie należą do małych - mogą mieć długość do 13 m i średnicę około 15 cm.

Szczury piżmowe wyprowadzają 3 do 4 miotów w ciągu roku, a w każdym z nich może być od 2 nawet do 14 młodych. Samice urodzone podczas pierwszego miotu w danym roku, pod jego koniec posiadać już własne potomstwo. Tempo przyrostu naturalnego jest więc dość duże. Jednak gryzonie te posiadają sporą ilość wrogów. Zaliczają się do nich między innymi lisy, kuny, wydry, norki amerykańskie i europejskie, duże ptaki drapieżne i spore szczupaki, a także wałęsające się psy oraz wiele innych. Są one także celem polowań, zwłaszcza na terenach stawów rybnych, gdzie okres ochronny (15. 04 – 11. 08) nie obowiązuje. Mimo, iż w zasadzie nie wyjadają ryb, są uważane za szkodniki, ponieważ rozkopują groble. Młode piżmoszczury z kilku kolejnych miotów pozostają w grupie rodzinnej. Wolno się usamodzielniają, często nie poszukując nowych terytoriów.

Naturalnym stanowiskiem występowania piżmaków jest Ameryka Północna. Na początku dwudziestego wieku zostały one sprowadzone do Europy w celach hodowlanych, ze względu na ładne, gęste futro oraz wydzielinę z tak zwanych worków strojowych, mającą zapach piżma. Część osobników Wydostała się na wolność i rozpoczęła kolonizację nowych terenów. Ponadto podczas wojny wiele zwierząt wydostała się ze zniszczonych hodowli, a na terenie Związku Radzieckiego zostały celowo introdukowane. Dziś ich zasięg obejmuje prawie całą Europę oraz północną i środkową Azję. Przez kilkadziesiąt lat piżmoszczury można było spotkać praktycznie przy każdym zbiorniku wodnym, rowie czy bagnie. Jednak nagle w latach 90-tych ubiegłego wieku ich liczebność gwałtownie spadła. Jedna z hipotez takiego stanu rzeczy głosi, iż jest to powiązane z pojawieniem się w Europie norki amerykańskiej.

Najbardziej znanym piżmakiem w Polsce jest Serafin – bohater bajki opowiadającej o życiu zwierząt wodnych „Tajemnice Wiklinowej Zatoki”.