Przyroda, by istnieć nie potrzebuje "pomocy" człowieka. To my potrzebujemy przyrody, by oddychać, jeść i pić. Aby nadal wykorzystywać jej zdolność do samodzielnego przetwarzania energii Słońca i ziemskiej materii w potrzebne nam produkty powinniśmy zachować jej zdolność do "produkowania" i "samoregulacji". Nie jesteśmy w stanie zastąpić przyrody własną techniką. Zbyt mało wiemy o przyrodzie, o jej składnikach i zachodzących w niej procesach oraz o prawach nią rządzących – więc nie potrafimy przewidzieć skutków naszego wpływu na przyrodę, nie potrafimy planować działań przyrody, ani przejąć od niej odpowiedzialności za wytwarzanie tlenu, cukrów, białek i tłuszczów oraz za obieg wody na Ziemi i wiele, wiele innych procesów. Dlatego powinniśmy przyrodę, jako naszą wyjątkowo pożyteczną własność, uchronić przed zniszczeniem.

Aby środowisko, w którym żyjemy było dla nas bezpieczne i w miarę tanie w użytkowaniu, musimy zachować całą działającą przyrodę. Taniej jest zachować tę przyrodę, którą mamy i z niej korzystać, niż zniszczyć przyrodę i później własnym kosztem zastępować ją w działaniu. Człowiek broniąc się przed czynnikami środowiska i korzystając z jego zasobów, ingeruje w przyrodę, coraz silniej, szybciej i na coraz większych obszarach zmieniając układy przyrodnicze, które powstawały przez miliony lat naturalnej ewolucji.

Eksploatowane są przede wszystkim:

• nieodnawialne zasoby naturalne - skały i minerały będące surowcami i paliwami, zwłaszcza paliwa kopalne: ropa naftowa, gaz ziemny i węgiel kamienny;
• obszary i gleby dla rolnictwa - zajmowanie nowych obszarów i gleb polega przede wszystkim na niszczeniu (wycinaniu, wypalaniu) lasów oraz osuszaniu mokradeł (torfowisk, bagien, rozlewisk rzecznych);
• wody - eksploatacja źródeł podziemnych i wód powierzchniowych, zmiany biegu rzek i struktury zbiorników wodnych, sztuczne tamowanie rzek, nawadnianie i osuszanie;
• gatunki i biocenozy - intensyfikacja rolnictwa wiąże się z usuwaniem z ekosystemu większości jego żywych składników; rybołówstwo i wielorybnictwo prowadzi do niszczenia populacji poławianych organizmów, poważnych zmian w gatunkach (np. wyselekcjonowanie do rozrodu tylko małych osobników, które uciekają ze standardowych sieci) albo katastrofalnego wymierania gatunków (jak np. rekinów i wielorybów).

Eksploatacja zasobów i masowe wytwarzanie odpadów powodują coraz silniejsze zmiany w globalnych obiegach: wody, węgla, tlenu, azotu, wapnia i innych pierwiastków. Odpadem, który okazał się mieć największy wpływ na globalne zmiany w przyrodzie jest dwutlenek węgla powstający przy spalaniu paliw. Powoduje on zmiany w klimacie na całej Ziemi.

Coraz bardziej widoczne zmiany w środowisku przyrodniczym wywołane aktywnością człowieka, a zwłaszcza poważne katastrofy ekologiczne pociągające za sobą spustoszenia wśród roślin i zwierząt oraz ofiary w ludziach, powodują, że podejmuje się działania na rzecz powstrzymania niekorzystnych zmian i naprawienia szkód.

Nasze bezpieczeństwo biologiczne (ang. biosecurity)
Na początku 21. wieku zaczęło kształtować się pojęcie bezpieczeństwa biologicznego, którego naczelna zasadą jest pierwszeństwo zapewnienia ludziom  zdrowia i możliwości przeżycia, przed osiąganiem korzyści gospodarczych. Powstają pierwsze instytucje państwowe i międzynarodowe zajmujące się praktyką bezpieczeństwa biologicznego.

Biologiczne bezpieczeństwo ludzi ma objąć zabezpieczenie przed:

• chorobami (zwłaszcza epidemiami),
• głodem,
• niedoborem wody.

Bezpieczeństwo to ma polegać na ochronie ludzi przed negatywnymi czynnikami wynikającymi z:

• naruszenia funkcjonowania żywej przyrody,
• celowego wykorzystania czynników i procesów przyrodniczych przeciw człowiekowi.

Na działania w zakresie bezpieczeństwa biologicznego składają się między innymi:

• ochrona przyrody (czyli ochrona różnorodności biologicznej i funkcjonowania ekosystemów),
• regulowanie działań gospodarczych, by sprzyjały ochronie oraz odtwarzaniu różnorodności biologicznej i ekosystemów,
• ochrona środowiska cywilizacyjnego człowieka,
• zabezpieczenie ludzkości przed głodem,
• zapewnienie przeżycia i zdrowia roślin uprawnych, zwierząt hodowlanych i poławianych,
• kontrola nad gradacjami (masowymi pojawami) szkodników,
• kontrola nad chorobami roślin i zwierząt,
• kontrola nad wprowadzaniem genetycznie modyfikowanych organizmów i produktów z nich wytwarzanych,
• kontrola nad wprowadzaniem obcych gatunków i obcych genotypów,
• przeciwdziałaniu bioterroryzmowi i jego skutkom.

Jak chronić przyrodę?
Ochrona przyrody nie polega na osłanianiu poszczególnych roślin i zwierząt przed niebezpieczeństwami, przed mrozem i upałem, ani na karmieniu naszym jedzeniem. Ochrona przyrody musi polegać na takim kierowaniu naszymi działaniami (polityką i gospodarką), byśmy zachowali całą przyrodę w stanie umożliwiającym jej samodzielne regulowanie swoich funkcji i samodzielne odtwarzanie jej wszystkich składników. Wtedy przyroda będzie nam nadal sama stwarzać warunki do życia.

Chronić gatunki czy ekosystemy?
Ochrona ginących gatunków jest powszechnie zrozumiała i akceptowana. Warto chronić żubra, pazia królowej i bociana. Ale co z organizmami, których nie znamy i nie potrafimy docenić, z setkami gatunków nicieni, pleśni i bakterii – czy dla istnienia przyrody są one mniej ważne niż żubr?

Szczególnym sposobem ochrony przyrody jest ochrona wybranych gatunków (zwłaszcza zagrożonych wymarciem) – by je zachować należy chronić je wraz z ich siedliskami (czyli wszelkimi warunkami potrzebnymi im do życia, rozwoju i rozmnażania się). Ale żeby chronić „całą przyrodę w działaniu” trzeba znaleźć miejsca gdzie jeszcze istnieją dobrze funkcjonujące ekosystemy, mające pełny skład gatunkowy, właściwą swojemu typowi strukturę przestrzenną i warunki do przetrwania w przyszłości. Takie miejsca trzeba chronić przed zubożeniem i zniszczeniem. Nawet, jeśli jeszcze nie znamy wszystkich współistniejących tam organizmów i nie zdajemy sobie sprawy z zachodzących między nimi oddziaływań, możemy być pewni, że i one przetrwają, gdy ochronimy te ekosystemy. Ochrona ekosystemów jest pełniejsza, bardziej skuteczna, dająca większe gwarancje przetrwania tak gatunków chronionych, jak i całości układu. Taką ochroną jest ochrona przyrody w formie rezerwatów i parków narodowych.

Nowoczesna ochrona przyrody
Ochrona przyrody to działania zmierzające do zachowania przy życiu gatunków oraz ich naturalnych siedlisk, skierowane znacznie szerzej niż tylko na bezpośrednie otoczenie człowieka. Jedynym w pełni skutecznym sposobem ochrony poszczególnych gatunków oraz współdziałających zespołów gatunków (czyli biocenoz) jest zachowanie w całości funkcjonującego ekosystemu, stwarzającego chronionemu gatunkowi (biocenozie) warunki do życia. Ochrona przyrody chroniąc różnorodność biologiczną i naturalne procesy zachodzące w ekosystemach, zmniejsza ryzyko wymierania gatunków, klęsk ekologicznych i osłabia zagrożenia dla samych ludzi wynikające z naruszania równowagi ekologicznej.