Miejsca takie - wyróżniające się spośród otoczenia, tym że ich przestrzeń wykorzystywana jest przez szczególnie cenne gatunki ptaków lub szczególnie przez ptaki zasiedlona - zostały nazwane ostojami ptaków.

Po pierwszej wojnie światowej aktywność rozwinęły różne stowarzyszenia działające na rzecz ochrony przyrody. Te z nich, które były zainteresowane zwłaszcza ptakami powołały w 1923 r. Międzynarodową Radę Ochrony Ptaków (International Council for Bird Preservation, ICBP). Pracując jako międzynarodowa federacja stowarzyszeń ICBP w 1993 zrzeszała już 330 organizacji ze stu krajów. Wówczas unowocześniła swój sposób działania, podjęła ambitniejsze zadania i zmieniła nazwę na używaną obecnie – BirdLife International.

Działacze organizacji pozarządowych na rzecz ochrony ptaków i współpracujący z nimi ornitolodzy w latach osiemdziesiątych 20. wieku opracowali kilka publikacji precyzujących po pierwsze – listę gatunków ptaków wymagających ochrony wobec ich zagrożenia wymarciem lub znacznym spadkiem liczebności, a po drugie – wskazujących na terenie Europy ostoje ptaków, gdzie ochrona siedlisk powinna przynieść pozytywne skutki w powstrzymaniu spadku liczebności zagrożonych gatunków.

W miarę gromadzenia wiedzy o rozmieszczeniu ptaków, ich liczebności i jej zmianach udało się wybrać gatunki wymagające ochrony i uporządkować je według stopnia zagrożenia. To co przesądza o tym, że jakiś obszar powinien być chroniony przed niekorzystnymi zmianami w siedliskach ptaków to przede wszystkim:
• regularna obecność przedstawicieli zagrożonych gatunków na jakimś obszarze,
• zwłaszcza odbywanie lęgów,
• zimowanie
• oraz zatrzymywanie się podczas wędrówek w znacznej liczbie.

Kryteria odnoszą się do liczebności przedstawicieli zagrożonych gatunków, wyrażanej zwykle w procentach światowej lub europejskiej populacji tych gatunków.

Pierwszy zestaw naukowych kryteriów wyznaczania obszarów jako ostoi ptaków wraz z obszernym przeglądem miejsc wartych ochrony ze względu na ptaki, ICBP opublikowała w 1989 r. Kolejny, bardziej precyzyjny i pełny system kryteriów oceny wartości przyrodniczej obszaru ze względu na ochronę ptaków ustalony został w publikacjach BirdLife International w 2000 r.

W 1979 r. Wspólnota Europejska przyjęła dyrektywę będącą podstawą prawną ochrony przyrody w krajach jednoczącej się Europy. Już w tym czasie organy Wspólnoty korzystały z wiedzy i doświadczenia ICBP w dziedzinie ochrony ptaków. A od 1998 r. Unia Europejska w majestacie prawa przyjęła kryteria wyboru ostoi ptaków wypracowane przez BirdLife jako podstawę powoływania obszarów specjalnej ochrony ptaków w ramach sieci Natura 2000.